|
Sensorische prikkelverwerking is geen losstaand thema. Het is verweven in leren, gedrag, relaties en welzijn.
Door casussen te delen, wil ik laten zien hoe ‘kleine’ gedragingen vaak te maken hebben met een diepere zintuiglijke disbalans. Geen kind kiest ervoor om overprikkeld, afgeleid of teruggetrokken te zijn. Hun brein reageert. Vandaag: Lena. Lena (10 jaar) zit in het vijfde leerjaar. Ze is slim, perfectionistisch en vriendelijk. Maar haar leerkracht signaleert dat ze zich moeilijk kan concentreren. Ze is vaak afgeleid, komt traag op gang en lijkt taken maar half te horen. Soms staart ze wat voor zich uit. In het schoolrapport staat: “werkt te traag”, “mist instructies”, “lijkt niet betrokken”. Maar wanneer ik Lena observeer, zie ik iets anders. - Haar stoel kraakt zachtjes: ze wiebelt erop, zonder het zelf te beseffen. - Ze friemelt constant aan haar mouw. - Haar voeten glijden op en neer langs de stoelpoten. Als ik haar vraag hoe ze zich voelt, zegt ze: “Ik weet het niet… soms is mijn hoofd leeg, maar ook vol.” Sensorisch bekeken Lena is hooggevoelig voor geluiden. Ze hoort alles: fluisteringen, schuivende stoelen, tikkende pennen, het zoemen van de TL-lamp. Tegelijk is ze een typische voeler volgens het model van Winnie Dunn: ze heeft een lage prikkeldrempel, maar reageert passief. Ze lijdt stilletjes. Ze raakt overspoeld door prikkels, maar laat het niet merken. Geen boosheid, geen huilen, geen roep om hulp — alleen een stil brein dat dichtklapt. We noemen dat ook wel bevriezen. Wat kan werken voor Lena? - Ze kreeg een koptelefoon met zachte achtergrondmuziek tijdens zelfstandig werk. - Ze mocht een fidget gebruiken tijdens instructiemomenten. - Af en toe rustmomenten inplannen doorheen de dag, op prikkelarme plekken op school. - Er werd een rekker aan haar stoel gehangen waar ze mee haar voeten op kon wiebelen. - Er wordt gebruik gemaakt van een timer om de tijd die haar nog rest voor een taak visueel voor te stellen. Belangrijk: de aanpassingen waren klein. Maar het effect op haar focus en energie was groot. Deze casus toont hoe je gedrag pas echt begrijpt als je het koppelt aan de binnenkant. Concentratieproblemen zijn soms geen kwestie van wil, maar van prikkelbelasting. Zie jij ook kinderen zoals Lena? Dan hoor ik graag hoe jij hen ondersteunt.
0 Opmerkingen
Wanneer je kinderen of jongeren begeleidt die over- of onderprikkeld zijn, dan is het verleidelijk om meteen op het gedrag te reageren: te druk, te stil, te snel afgeleid, te weinig betrokken.
Maar als we écht willen begrijpen wat er speelt, moeten we niet kijken naar wat iemand doet, maar naar waarom het gebeurt. Eén van de kaders die me daarbij enorm helpt in mijn werk als leerkracht en coach, is het model van Winnie Dunn. Zij beschrijft vier sensorische profielen, gebaseerd op de manier waarop mensen zintuiglijke prikkels verwerken én hoe actief ze daar al dan niet op reageren. ➤ Sommigen hebben veel prikkels nodig en gaan er actief naar op zoek. Dat zijn de zoekers. Ze wiebelen, friemelen, maken geluidjes, zoeken beweging. Niet omdat ze ‘druk’ zijn, maar omdat hun zenuwstelsel meer input nodig heeft om zich goed te voelen. ➤ Anderen hebben ook veel prikkels nodig, maar reageren er niet actief op. Die kinderen vallen minder op. Ze zien of horen minder, missen aanwijzingen, reageren traag of lijken wat “afwezig”. Dit zijn de gevoelige of trage profielen. ➤ Dan zijn er ook kinderen met een lage prikkeldrempel, die snel overweldigd raken. Sommige onder hen reageren actief: ze vermijden drukte, lopen weg, sluiten zich af of gaan in de tegenaanval. Dat zijn de vermijders. ➤ En dan heb je nog de kinderen die net zo gevoelig zijn, maar passiever reageren. Ze lijden stilletjes, raken uitgeput, huilen snel, maar laten het niet snel zien. Dat zijn de voelers. Wat ik zo waardevol vind aan dit model, is dat het ons leert om gedrag te herbekijken. Niet als een probleem, maar als een uiting van een brein dat zoekt naar balans. Het verklaart ook waarom standaardoplossingen soms niet werken. Een ‘druk kind’ kan evengoed overprikkeld zijn als onderprikkeld. En een stil, braaf kind kan vanbinnen volledig overspoeld zijn. In mijn boek ga ik dieper in op elk profiel, met herkenbare praktijkvoorbeelden en concrete vertaalslagen naar thuis, klas en begeleiding. 💬 Herken jij deze profielen in je klas, praktijk of thuis? Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen. Als we het hebben over sensorische prikkelverwerking, blijven we vaak hangen in theorie: zintuigen, types, gedragingen. Maar prikkels zijn altijd concreet. Ze kruipen in gewone situaties. In klaslokalen, gangen, refters, speelplaatsen.
Daarom deel ik in deze reeks echte, herkenbare casussen uit de praktijk. Omdat ze laten zien hoe sensorische prikkelverwerking zich toont in het dagelijks leven — en hoe we er met andere ogen naar kunnen leren kijken. Vandaag: Tuur. Tuur (8 jaar) zit in het derde leerjaar. Hij is verstandig, is creatief en verbaal sterk. Maar elke middag na de speeltijd loopt het fout. Hij komt onrustig terug naar binnen, klaagt over zijn klasgenoten, duwt iemand opzij, roept tegen de leerkracht of gooit zijn jas op de grond. Soms volgt er een conflict, soms een straf, soms een time-out. Als we alleen naar het gedrag kijken, dan zien we: Tuur is lastig, druk, onaangepast. Maar als we zintuiglijk kijken, dan stellen we vragen als: - Wat hoort Tuur op de speelplaats? (veel geroep, hoge tonen, fluitsignalen...) - Wat voelt hij aan zijn lichaam? (veel kinderen dicht bij elkaar, onverwachte aanrakingen, fel licht...) - Hoe verwerkt zijn brein al die input? (filtert hij die prikkels, of komt alles tegelijk binnen?) Bij Tuur blijkt: ➤ Hij hoort álles. Elk piepje, elk geroep, elke windvlaag. ➤ Hij voelt zich snel fysiek onveilig tussen rennende kinderen. ➤ Hij weet niet hoe hij zichzelf tot rust kan brengen vóór hij weer naar binnen moet. Vanuit dat inzicht zijn we kleine dingen gaan aanpassen: ✔ Hij kreeg een rustige plek in de klas bij het binnenkomen ✔ Hij mocht even ontprikkelen met een zacht sensorisch speeltje (fidget) ✔ We leerden hem herkennen wanneer het ‘te veel’ werd En het gedrag? Dat veranderde vanzelf mee. Casussen als deze tonen: gedrag is informatie. Sensorische overbelasting is vaak de bron die we het snelst over het hoofd zien. Werk jij met kinderen zoals Tuur? Dan ben ik benieuwd naar jouw ervaringen of aanpak. De laatste tijd merk ik dat ik niet meer kan stoppen met schrijven.
Misschien herken je het gevoel: dat je met iets rondloopt wat gezegd wil worden. Omdat het te belangrijk is om voor jezelf te houden. Voor mij gaat dat over prikkels. Over wat ze met je doen, vanbinnen. Over kinderen en jongeren die overspoeld raken, terwijl niemand het lijkt te zien. Over volwassenen die al een leven lang ‘te gevoelig’, ‘te moe’ of ‘te druk’ zijn – en niet weten waarom. Sensorische prikkelverwerking is het woord dat alles voor mij op zijn plaats liet vallen. Als leerkracht, coach en mama zie ik dagelijks hoe gedrag onbegrepen blijft. Kinderen die blokkeren, overreageren of zich terugtrekken. En heel vaak is het lichaam al aan het schreeuwen, lang voor het gedrag dat doet. We praten vaak over de vijf zintuigen, maar eigenlijk hebben we er acht. Naast zien, horen, ruiken, proeven en voelen zijn er ook beweging (vestibulair), houding, druk, spierspanning (proprioceptie), en interoceptie – het besef van wat er zich binnenin je lichaam afspeelt (zoals dorst, honger, spanning, nood aan rust). Wanneer de verwerking van die prikkels verstoord is, heeft dat een enorme impact op leren, gedrag, emotieregulatie, energie, zelfs identiteit. Daarom schrijf ik een boek. Over wat prikkels écht doen. Over kinderen, jongeren en volwassenen die een andere prikkelverwerking hebben — en wat ze nodig hebben. Over hoe we anders kunnen kijken, luisteren en reageren. In de komende weken deel ik stukjes van dat proces hier. Fragmenten, voorbeelden uit de praktijk, inzichten. Misschien herken jij jezelf of iemand uit je omgeving. En als jij ook in dit werkveld actief bent — in onderwijs, coaching, zorg of therapie — dan hoor ik heel graag van je. Kinderen met autisme hebben over het algemeen meer nood aan visuele ondersteuning van communicatie dan neurotypische kinderen. Verbale communicatie is vluchtig en komt niet altijd correct en volledig binnen. Daarom is het gebruiken van visuele ondersteuning aanbevolen bij het maken van afspraken, planningen, ... Bij ons thuis zetten wij erg in op deze vorm van hulpmiddel, mede ook omdat we merken dat dit voor onze kinderen echt werkt en rust brengt. Hieronder kan je twee voorbeelden zien van visualisaties voor ons gezin.
Deze visualisaties helpen beter als de gepersonaliseerd zijn en indien mogelijk zijn gemaakt samen met het kind. Op die manier is de kans groter dat je kind de keuze van visuele ondersteuning goed begrijpt en dat het dus goed werkt. Wil je ook zo'n visuele ondersteuning thuis, maar weet je niet goed hoe je hier aan moet beginnen? Contacteer ASSentie vrijblijvend voor advies of sjablonen van bovenstaande visuele hulpmiddelen. Vele groetjes, Jenneke Categorieën: autisme, hulpmiddelen, visualisatie, ouders, thuis Alles Soms is er gedrag dat we niet begrijpen.
Soms loopt een kind vast. Of een volwassene. Soms zeggen we "het is te veel" – maar we weten niet goed wat "het" dan is. Met deze blog wil ik ruimte maken voor dat zoeken, voelen en beter begrijpen. Ik neem je graag mee in mijn wereld als coach, mama, leerkracht, auteur-in-wording en spreker, met een bijzondere focus op sensorische prikkelverwerking en autisme. 🌿 Wat je mag verwachten? Deze blog wordt een verzameling van inzichten, verhalen en tools. Soms informatief, soms persoonlijk. Soms herkenbaar en licht, soms wat dieper of confronterend. Alles geschreven met één doel: jou als ouder, leerkracht of professional versterken in hoe je kijkt en begeleidt. Ik werk met duidelijke categorieën, zodat je makkelijk vindt wat je zoekt:
Waarom een blog? Omdat ik geloof dat kennis moet kunnen reizen. Dat je als ouder of professional niet altijd een boek of opleiding nodig hebt om in beweging te komen. Soms is een kort artikel, een herkenbare casus of een rake vraag voldoende om met nieuwe ogen te kijken. Dank je om hier te zijn. Voel je vrij om rond te neuzen, te delen wat jou raakt of te reageren op een bericht. En als je een vraag hebt waar je graag een blogpost over zou lezen? Laat het me zeker weten. Lieve groet, Jenneke |
RSS-feed