Wat mijn zoon met PDA me leert over leren, onthouden en kritisch denken

Mijn zoon heeft autisme, en bij hem komt dit tot uiting in een specifieke vorm die bekendstaat als PDA – Pathological Demand Avoidance. Deze vorm wordt gekarakteriseerd door een enorme behoefte aan autonomie en een sterke weerstand tegen verwachtingen of opdrachten. Zelfs simpele uitleg wordt vaak beantwoord met: “Hoe weet jij dat?” of “Waarom zou dat waar zijn?”
Wat me intrigeert – en waar ik steeds meer bij stilsta – is hoe hij omgaat met leren. Hij verzet zich heftig tegen nieuwe informatie. Hij zegt vaak dat hij me niet gelooft. Hij stelt alles in vraag. “Hoe weet jij dat?” “Wie zegt dat?” “Dat kan toch niet kloppen?” – en toch... onthoudt hij alles razendsnel. Niet ondanks die kritische houding, maar misschien net dankzij.
Wat me opvalt, is dat ondanks deze afwijzing van informatie, hij alles onthoudt – en snel ook. Dit bracht me terug naar iets wat ik tijdens mijn masteropleiding tegenkwam over diepe verwerking van informatie (Craik & Lockhart, 1972). Het idee is dat we dingen beter onthouden als we er actief mee bezig zijn, door bijvoorbeeld vragen te stellen of verbanden te leggen. Dit lijkt precies wat mijn zoon doet: hij wil eerst alles begrijpen en in vraag stellen, en juist daardoor onthoudt hij het later heel goed.
Tijdens mijn lectuur over PDA en leren, stuitte ik ook op de theorie van zelfdeterminatie (Deci & Ryan, 1985). Deze theorie stelt dat mensen het beste leren wanneer ze autonomie ervaren – dus wanneer ze zelf controle hebben over hun leerproces. Voor kinderen zoals mijn zoon, die zich verzetten tegen traditionele leerstructuren, betekent dit dat hun afwijzing van externe opdrachten waarschijnlijk niet een weigering is om te leren, maar een behoefte om hun eigen leerpad te kiezen. Wanneer ze die vrijheid krijgen, blijken ze vaak beter in staat om dingen diepgaand te begrijpen en te onthouden.
Ik vind het dus interessant dat, door zijn eigen kritische houding en behoefte aan autonomie, mijn zoon juist een manier van leren volgt die misschien wel effectiever is dan de traditionele benaderingen. Wat als deze kinderen niet moeilijk zijn, maar gewoon anders leren? Wat als de sleutel tot succesvol leren voor hen ligt in hun vermogen om zelf de controle te nemen en hun leerproces actief te sturen?
Dit roept een interessante vraag op voor toekomstig onderzoek. Hoe kunnen we kinderen die weerstand bieden tegen traditionele vormen van leren, ondersteunen in hun eigen zelfgestuurde leerproces, en hen tegelijkertijd helpen om effectief te leren?
In plaats van deze kinderen te zien als moeilijk, kunnen we ze wellicht beter begrijpen als anders lerend, en hen de ruimte geven om via hun eigen kritische lens te leren en zich te ontwikkelen.